“İnsanların ən xeyirlisi ömrü uzun, əməli gözəl olandır”. (Tirmizi, Zöhd 21, 22)

Günümüz insanlarının hər il qeyd etdikləri ad günü adəti tarixdəki şəkli ilə tam bir təzad təşkil edir. Çox qədim zamanlarda insanı ölüm ildönümü ilə anmaq adət idi. Qadınların və uşaqların bu kimi ildönümləri ilə əlaqələri yox idi. Onsuz da kimsənin doğulduğu gün bir yerə qeyd edilmirdi ki bilinsin.

Əvvəl Misirlilər sonra da Babillilər hökmdar ailəsinin oğlan uşaqlarının doğum günlərini bir yerə qeyd etməyə və zamanın təqviminə görə o günü ad günü kimi qeyd etməyə başladılar. Adət sonradan digər soylu sinifinə da yayıldı.

Tarixə keçən ilk doğum günü təbriki, miladdan əvvəl 3000-ci illərdə yaşamış bir Misir fironuna məxsusdur. O zamanlarda ad gününün qeyd edilməsi yaşanılan çevrədə aparılır, yoldaş, dost, xidmətçilər hətta kölələr belə şənlikdə iştirak edir, günün şərəfinə məhbuslara əfv çıxır, əsirlər sərbəst buraxılırdı.

Misir və Fars mədəniyyətlərindən Yunanlara keçən ad günü adətinə burada tort kəsmə adəti də əlavə olundu. Ayın və ovçuluğun tanrısı Artemis üçün hər ayın altıncı günü yenidən doğumunun şərəfinə kəsilən torta Ay işığını simvollaşdıran şamların əlavəsi də bu dövrlərdə olmuşdur. Yunanlarda da yalnız kişilərin doğum günləri qeyd edilmiş, hətta bu mərasimlər insan öldükdən sonra da davam etmişdir.

Daha sonralar Xristianlıq öncəsi Romada isə imperatorların və önəmli dövlət adamlarının ad günləri Senato qərarı ilə milli bayram elan edilmişdir. Sezarın ad günü isə tam bir festivala çevrilmişdir. Xristianlığın ortaya çıxması ilə birlikdə bütün ad günü qeyd etmə adətləri hamısı birlikdə yox olmuşdular.

İlk Xristianlar, illərlə gördükləri çətinlik və zülm səbəbindən bu dünyanın zalım və qəddar bir yer olduğuna inanırdılar. Bu səbəblə də bir insanın dünyaya gəlişini qeyd etmək üçün bir səbəb yox idi. İlla da nəsə ediləcəksə, ölüm günü qeyd olunmalıydı.

Məlum olanın əksinə Xristian əzizlərinin ad günü deyə qeyd olunan yortu (bayram) günləri əslində onların ölüm günləridir. Çünki ilk Xristianlar ölümü, o biri dünyaya keçmək, real həyata doğmaq kimi izah edirdilər.

Miladdan sonra 245-ci ildə din xadimləri İsa aleyhissalamın doğum gününü özlərinə görə qəti olaraq təsbit etdiklərini güman etdiklərində belə Kilsə, bunun Misir və bütpərəstlərdən gələn bir adət olduğunu irəli sürərək, bir firon kimi ad günü qeyd etməyin günah olduğunu açıqlamışdı.

Kilsənin ad gününə baxış tərzi dördüncü əsrdən sonra dəyişməyə başladı. Bu arada İsa aleyhissalamın doğum günü tarixi üzərində 25 Dekabr olaraq razılığa gəldikdə, bu günün Christmas (Milad) olaraq istifadə edilməsinə başlanıldı.

Ad günü adətinin, qadınlar və uşaqlar da daxil olmaqla bütün ailə üzvlərini əhatə edəcək şəkildə qeyd olunması üçün isə bir 800 il daha keçməsi lazım idi. Avropada müasir mənası ilə ad günü qeyd etmələri ancaq on ikinci əsrdən sonra başlayıb.

Dünyaya göz açması ilə insana bir ömür sərmayəsi verilər. Sanki boş bir disket şəklində. İnsan onu ya xeyirlə, yaxud da şərlə dolduraraq ona verilən sərmayəni ya zay edər, ya da təyinatı üzrə istifadə edər.

Müsəlmanların son əsrlərdə kütləvi şəkildə Qərb mədəniyyətini heyranlıqa təqlid etmələri onların dünyaya gəlmə günlərini şükür və dua ilə keçirəcəyi halda, bu günü haram və üsyanla keçirmələrinə səbəb olmuşdur.

Ancaq bir müsəlman “yox mən mütləq doğum günü keçirəcəm” deyirsə, aşağıdakı maddələrlə bir doğum günü keçirsə bu Allaha üsyandan çıxaraq bir savab əmələ çevrilər..

Bir müsəlman,

1. Oruc tutar

Bir müsəlman – bu gününü şükür əlaməti olaraq oruclu keçirməyə çalışar;

Əbu Qatadə (radıyallahu anhu) belə dedi:

Peyğəmbər -sallallahu aleyhi ve səlləm-ə bazar ertəsi günü oruc tutmağın fəziləti soruşuldu. O da belə dedi:
O gün, mənim doğulduğum, peyğəmbər olduğum (və ya mənə vəhy gəldiyi) gündür.“. [Muslim, Səvm 197-198]

2. Allaha təşəkkür edər

Bir müsəlman – Doğum günü həyatının başladığı belə bir gündən indiyə qədər onu qoruduğu üçün Allaha təşəkkürlə keçər;

3. Ömür hesabatı aparar

Doğum günü bu günə kimi ömrünü hansı yolda xərclədiyinə dair insanın düşünməsinə fürsət olar;

Əbu Yalə Şəddad bin Övs radiyallahu anhdan rəvayət edildiyinə görə Nəbi səllallahu əleyhi və səlləm belə buyurdu:

“Ağıllı adam nəfsinə hakim olan və ölümdən sonrası üçün çalışandır. Aciz insan isə nəfsini duyğularının ardınca salan və elə hey Allahdan istəyən (bunu kifayət görən)dir”. (Tirmizi ,Qiyamət 25. Həmçinin bax. İbn Macə, Zöhd 31)

4. Allaha dua edər

Gələcək həyatının keçmişdəkindən daha xeyirli olmasını Allahdan təmənni edər;

Əbu Hüreyrə radiyallahu anhdan rəvayət edildiyinə görə Rəsulul- lah səllallahu əleyhi və səlləm belə buyurdu:

“Faydalı işlər görməyə tələsin. Yaxın gələcəkdə bəzi fitnələr qaranlıq gecə kimi hər tərəfi bürüyəcək. O zaman insan sabaha mömin kimi çıxar, kafir kimi gecələyər. Mömin kimi gecələyər, kafir kimi sabahlayar. Dinini azacıq dünyalıq qarşılığında satar”. (Müslim, İman 186. Həmçinin bax. Tirmizi, Fitən 30, Zöhd 3; İbn Macə, İqamə 78)

5. Ölümün yaxınlaşdığını bilər

Hər il yaşının üzərinə gələn yaşın, onu ölümə daha da yaxınlaşdırıdığını təfəkkür edər;

Əbu Hüreyrə radiyallahu anhdan rəvayət edildiyinə görə Rəsulullah səllallahu əleyhi və səlləm belə buyurdu:

“Yeddi (əngəlləyən) şey gəlmədən yaxşı işlər görməyə tələsin. Yoxsa həqiqətən unutduran kasıblıq, azdıran zənginlik, pərişan edən xəstəlik, nə dediyini bilməyən qocalıq, qəflətən gələn ölüm, gəlməsi gözlənənlərin ən şərlisi olan Dəccal, bəlası ən dəhşətli və ən acı olan qiyamətdən başqa nə isə gözlədiyinizi zənn edirsiniz?” (Tirmizi, Zöhd 3)

İbn Abbas radiyallahu anhumədən rəvayət edildiyinə görə Rəsulullah səllallahu əleyhi və səlləm belə buyurdu:

“İki nemət vardır ki, insanların əksəriyyəti onları dəyərləndirmək xüsusunda aldanmışdır: səhhət və boş vaxt”. (Buxari, Riqaq 1. Həmçinin bax. Tirmizi, Zöhd 1; İbn Macə, Zöhd 15)

6. Haram və israfdan qaçar

Doğum günü keçirmək adıyla böyük yığıncaqlar təşkil edib, haram və israfa yol açmaz;

“Və sənə yəqin (ölüm) gələnədək Rəbbinə ibadət et!” (əl-Hicr, 99)

7. Valideynlərə dua edər

Onun dünyaya gəlməsinə vəsilə olan valideynlərinə dua edər;

Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən (nəvazişlə) tərbiyə edib bəslədikləri kimi, Sən də onlara rəhm et!” – de. (İsra surəsi, 24-cü ayə)

8. Günə fərqli bir yanaşma ilə başlayar

Hər yeni günə Allah qarşısında yeni bir sınaq kimi başlamaq lazımdır.
Eynilə İmam Zeynalabidinin səhər və gecəni qarşılayarkən belə deməsi kimi:

“Bu yeni, təp-təzə və əməllərimizə şahid olan bir gündür. Əgər yaxşılıq etsək, tərif ilə bizə vida edər. Amma pislik etsək, qınaq ilə bizə vida edər”


Bu məqalə “Gənc Muslim” Komandası tərəfindən hazırlanmışdır.

Saytımızdakı paylaşımlardan yalnız mənbə göstərməklə istifadə edə bilərsiniz.

Bu mövzuda fikirlərinizi bizimlə bölüşün